POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI
POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI
Historia Morskie sprawy Redakcja poleca

Pomorze na Wyspach Alandzkich

Czteromasztowiec Pommern (Pomorze) stoi zacumowany niedaleko terminalu promowego Mariehamn, stolicy Wyspy Alandzkich. Jest ważną częścią Åland Maritime Museum.

W tych ciężkich dla turystyki czasach warto odwiedzić to miejsce. Na pewno nie spotkamy tu tłumów, a Mariehamn to miasto urokliwe i warte zwiedzania. Żaglowiec został zbudowany w 1903 w Glasgow przez stoczniowców J. Reid & Co Shipyard. Zamawiającym był niemiecki armator F. Laeisz. Ta firma rodzinna działa od 1824 po dzień dzisiejszy. Obecnie funkcjonuje na rynku żeglugowym jako F. Laeisz Shipping Group i zarządza flotą 30 statków (około 1 mln DWT). F. Laeisz był jednym z armatorów który wraz z innymi firmami z Hamburga powołał w 1847 r. znanego operatora HAPAG (Hamburg-Amerikanische Packetfahrt Aktiengesellschaft).

POMMERNJ pokład fot. Marek GRZYBOWSKI

Pommern został przyznany Grecji w ramach wojennych reparacji w 1921. W 1923 r. statek kupił kapitan Gustaf Erikson (1872– 1947), który prowadził firmę armatorską w Marieham. Erikson zaczął pracę na morzu mając lat 9. A handlowymi żaglowcami dowodził już w wieku lat 19. Pływał wtedy z towarami i pasażerami między portami Morza Północnego. Dowodził głownie żaglowcami 3 oraz 4-masztowymi. Jako armator wyspecjalizował się w operowaniu żaglowcami typu windjammer. To jednostki które weszły na rynek już w epoce pary i różniące się od kliprów herbacianych, które w tym czasie zaczęły opuszczać rynek.

Windjammer (ang. pogromca wiatrów) był typowym statkiem handlowym, głownie przeznaczonym do przewożenia towarów masowych na trasach oceanicznych. Tego typu jednostki miały kadłuby ze stali i nastawione były na przewożenie różnych ładunków. Ich nośność wielokrotnie przekraczała nośność kliprów (około 1000 t.). Największy 5-masztowy windjammer Preussen (146m, 5560 m2 żagli) mógł załadować 7,8 tys. t, a France II (również 146 m, 6350 m2 żagli) – 5,6 tys. t.

POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI

Dla porównania, fregata „Dar Pomorza” (długość 81,5 m, 2100 m2 żagli. Windjammery woziły węgiel, saletrę, guano, rudę żelaza, zboża, również drzewo i wełnę, wina w beczkach i drobnicę. Np. Preussen zatonął wioząc m.in. fortepiany do Chile, skąd przywoził saletrę. Windjammery osiągały prędkość 16 węzłów w czasach, kiedy pierwsze parowce woziły towary i ludzi z prędkością 9 węzłów. Statki te wyposażone były w windy parowe i elektryczne oraz inne urządzenia, które ułatwiały obsługę ożaglowania i pływanie w trudnych warunkach. Dzięki wspomaganiu, żaglowce obsługiwane były przez kilkunastoosobowe załogi, a największe nie liczyły więcej niż 30 osób. Docierały głównie do portów gdzie trudno było o węgiel i wodę.

POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI
POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI

Erikson wykorzystał swoje doświadczenie żeglarskie i konkurował na rynku transportu morskiego eksploatując windjammery. W czasie swojej aktywności armatorskiej 1913-1947 był właścicielem lub współwłaścicielem około 90 tego typu jednostek. Często kupował wycofywane jednostki po cenie złomu i wprowadzał je na rynek. Przewoził na trasach oceanicznych głównie ładunki masowe. Specjalizował się w przewozach zboża z Południowej Australii. Jego statki uczestniczyły w nieformalnych wyścigach zwanych „Great Grain Race”. Były to coroczne wyścigi, które zaczynały się w portach zbożowych w południowej Australii usytuowanych w Zatoce Spencer. Czas mierzono na wysokości Lizard Point w Kornwalii, na południowo-zachodnim wybrzeżu Wielkiej Brytanii. Statki z Australii do Anglii mijały Przylądek Horn i docierały do celu często w czasie krótszym niż 100 dni. „Z 13 statków, które uczestniczyły w 1939 r. w Grain Race, 10 należało do Eriksona” – wspominał uczestnik wyścigów Eric Newby w książce „The Last Grain Race”. Pommern zajął pierwsze miejsce w Grain Race dwukrotnie. Pierwszy raz na trasie Wallaroo–Falmouth w 1930 r. docierając do miejsca pomiaru po 105 dniach podróży, a w 1930 dopłynął wraz ze statkiem Passat, również należącym do Eriksona, pokonując trasę Victoria–Falmouth w ciągu 94 dni. Statki Eriksona kilkanaście razy zajęły pierwsze miejsce w Grain Race.

POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI
POMMERN fot. Marek GRZYBOWSKI

Pommern jest jedynym handlowym żaglowcem 4-masztowycm zachowanym w oryginalnym stanie – twierdzi Åland Maritime Museum. Pommern transportował drzewo z krajów skandynawskich, a do Europy przywoził chilijską saletrę oraz zboże z Południowej Australii. Ostatnią podróż handlową odbył ze zbożem w 1939 r. Od 1952 r. jest statkiem muzeum. Jego właścicielem jest Mariehamn, ale o statek dba Åland Maritime Museum Trust. Zwiedzający mogą uczestniczyć wraz załogą w 100 dniowej podróży z Australii do Europy w ramach wystawa „Pommern – 100 dni pod żaglami”. Jej atrakcją są autentyczne relacje załogi. Zwiedzający statek czuje jakby załoga była wokół niego. Na statku pieczołowicie zachowano salon kapitański, kubryki załogi oraz ładownię i urządzenia pokładowe.

Pommern, podstawowe dane:

Name: Mneme (1903-08), Pommern (since 1908)

Owners: F Laeisz, G. Erikson, Municipality of Mariehamn

Builder: J Reid & Co

Launched: 1903

General characteristics: Iron-hulled sailing ship, 2,376 GRT (2,114 NRT)
Length, Beam, Draught: 95 m, 13 m, 7.5 m

Propulsion: Sails, 3,420 m2 (36,800 sq ft)

Complement: 26

Tekst and zdjęcia: Marek Grzybowski

Powiązane tematycznie

Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

Wykorzystujemy pliki cookies do prawidłowego działania serwisu, aby oferować funkcje społecznościowe, analizować ruch na portalu i prowadzić działania marketingowe. Więcej informacji znajdziesz w polityce prywatności. Czy zgadzasz się na wykorzystywanie plików cookies? Akceptuję Wyjaśnienie